Saying 31

فرمود: ایمان بر چهار پایه استوار است صبر، یقین، عدل و جهاد اما صبر بر چهار شاخه است: شوق و ترس و زهد و انتظار پس آن که مشتاق بهشت باشد دامن از شهوات برمی چیند و هرکس از آتش دوزخ بهراسد از گناهان بپرهیزد، و آن کس که در دنیا زهد ورزد مصیبت‌ها را خوار می‌دارد و کسی که در انتظار مرگ باشد در کارهای نیک شتاب می‌کند و یقین بر چهار شاخه است: بینش هوشمندانه، تفسیر حکیمانه، پند گرفتن از گذشت زمان معرفت و شناخت سنت پیشینیان پس آن که زیرکانه دید حکمت بر وی آشکار گردید، و آن را که حکمت آشکار گردید عبرت آموخت، و آن که عبرت آموخت گویی که در میان گذشتگان ایستاده است و عدل بر چهار شاخه است. به فهمی ژرف اندیش و دانشی عمیق و به حقیقت رسیده و نیکو داوری کردن و در بردباری استوار بودن هر کس که فهمید ژرفای علم را در می‌یابد و آنکه به ژرفای علم رسید از چشمه زلال شریعت نوشید و آن که بردبار باشد در امور خود زیاده‌روی نمی‌کند و در میان مردم ستوده زندگی می‌کند و جهاد نیز بر چهار شاخه است بر امر به معروف و نهی از منکر راستگویی در هر حال و دشمن داشتن فاسقان پس آن کس که امر به معروف می‌کند پشت مومنان را محکم می‌کند و آن که از منکر باز می‌دارد بینی کافران را در خاک می‌مالد و آن که در پیکار با دشمنان پایدار بود، حقی را که بر گردن دارد ادا نمود و آن که فاسقان را دشمن دارد و برای خدا به خشم آید، خدا به خاطر او خشم آورد و روز رستاخیز وی را خشنود نماید و کفر بر چهار ستون پایدار است: پی وهم رفتن و خصومت کردن و انحراف از حق و دشمنی ورزیدن پس آن که پی وهم گرفت به حق بازنگشت، و آن که از نادانی فراوان، خصومت ورزید نابینایش از دیدن حق استمرار می‌یابد و آن که از راه حق به دیگر منحرف گردید، نیکی در نزد او "بد" می‌شود و بدی در نزد او "نیک" می‌شود و مست گمراهی گردید، و آن که دشمنی ورزید راهها برایش دشوار شد و کارش بر او پیچیده می‌شود و شک بر چهار شاخه استدر گفتار جدال نمودن و ترسیدن و دودل بودن، و تسلیم حادثه‌های روزگار گردیدن پس آن که جدال را عادت خود کرد، از تاریکی شبهات بیرون نخواهد آمد و آن کس که از هر چیزی ترسید پیوسته عقب نشینی می‌کند و آن که در تردید ماند زیر پای شیاطین کوبیده خواهد شد و آن که به تباهی دنیا و آخرت گردن نهاد هر دو جهانش نابود می‌شود. سید رضی می‌گوید: و پس از این سخن گفتاری بود که از بیم درازی و برون شدن از روش کاری که در این کتاب مقصود است نیاوردیم.