Saying 147

و از سخنان آن حضرت است به کمیل پسر زیاد نخعى کمیل پسر زیاد گفت: امیرالمومنین على بن ابى طالب (ع) دست مرا گرفت و مرا به سوی قبرستان کوفه برد چون به صحرا رسید آهى دراز کشید و گفت ای کمیل! این دل‌ها ظروفند بهترین آن ظروف، جادارترین آن‌هاست پس آنچه می‌گویم را خوب حفاظت کن مردم سه دسته‌اند: دانشمند الهی و آموزنده‌ای که در راه راست گام برمى دارد و پشه‌هایی اسیر باد که بدنبال هر صدایی می‌روند با هر بادی به آن سو میل می‌کنند به نور دانش روشنی نیافته‌اند و به رکن استوارى پناه نجسته اند: اى کمیل، علم بهتر از مال است دانش تو را حراست می‌کند و تو باید از مال حراست کنی و مال با هزینه کردن نقصان می‌یابد و علم با انفاق کردن، افزایش می‌یابد آنچه به مال پرورده شود با نابودی مال از بین می‌رود ای کمیل پسر زیاد! دانش، روشی است که باید به آن گردن نهاد بوسیله آن انسان در دوران حیات اطاعت فرمان خدا می‌کند و پس از مرگش نام نیک از او بر جاى می‌ماند علم حکومت می‌کند و بر مال حکومت می‌کنند ای کمیل: ثروت اندوزان مرده‌اند اگر چه زنده‌اند ولى دانشمندان تا دنیا برقرار است زنده‌اند (با این که) اجسادشان نابود شده‌اند تصویرشان در دل‌ها زنده است آری! حقا که در اینجا دانش فراوانی است (و با دست خود اشاره به سینه‌اش کرد اگر فراگیرانى براى آن مى‌یافتم آرى! یافتم آن را که نیکو در می‌یافت، لیکن امین نمى‌نمود زیرا دین را وسیله رسیدن به دنیا ساخته بود و با نعمت خدا بر بندگان خدا برترى مى‌جست و به حجت علم بر دوستان خدا بزرگى مى‌فروخت یا کسى که مطیع و تسلیم حاملان حق است ولى در شناخت رمز و راز علم بصیرتش نیست شک در قلبش از نخستین شبهه که بر او عرضه می‌شود، شعله ور می‌گردد پس نه آن‌ها و نه اینها، سزاوار آموختن دانش‌های فراوان من نمی باشند یا کسى که سخت در پى لذت است در برابر شهوت، عنان گسیخته است یا شیفته جمع کردن و مالى را بر مال نهادن است هیچیک از این دو گروه پاسدارى دین را نتواند کرد و بیشتر به چهارپایان چرنده شباهت دارند آرى این چنین علم با مرگ حاملانش می‌میرد آرى، زمین هیچگاه از حجت قائم خداوندى خالى نمی‌ماند یا ترسان و پنهان تا حجت‌ها و نشانه ‌هاى روشن دین خدا از میان نرود ولى آن‌ها چند نفرند و کجا هستند؟ به خدا سوگند آن‌ها تعدادشان کم و مقامشان نزد خدا بسیار است خداوند بواسطه آن‌ها حجت‌ها و دلائلش را حفظ می‌کند تا به افرادى که نظیر آن‌ها هستند بسپارند و بذر آن را در قلب افرادى شبیه خود بیفشانند آنان که دانش، نور حقیقت بینی را بر آنان تابانده است و روح یقین را دریافته اندوآسان (نرم) یافتند آنچه را که مترفین دشوار یافتند آن‌ها به آنچه جاهلان از آن وحشت دارند انس دارند و با تن‌ها، همنشین دنیایند و جان‌هاشان به جهان بالا پیوند خورده است آنان جانشینان خداوند در روى زمین هستند و به دین خداوند، دعوت کنندگانند آه، آه که چه آرزومند دیدار آنانم کمیل اگر خواهى باز گرد.).